SZTOS ang

Sztos to projekt osnuty wokół Wita Stwosza, a właściwie Veita Stossa, jako postaci znalezionej. Znalezionej w tym sensie, że życie i twórczość autora krakowskiego Ołtarza Ma-riackiego stanowią zarazem materiał, jak i „medium” dalszej pracy artystycznej, przemieniając jego figurę w readymade. Przedmiotem mojego zainteresowania są przede wszystkim sposoby, w jakie „Wit Stwosz“ lub „Veit Stoss“ byli wykorzystywani - jako budulec silnych (narodowych) tożsamości, ale też jako model artysty. Z jednej więc strony w pro-jekcie znajdują swoje odzwierciedlenie spory o tożsamość czy przynależność średnio-wiecznego artysty, zarówno jeśli idzie o miejsce urodzenia, jak i wpływy artystyczne i „charakter” stylu. Z drugiej strony pojawią się powidoki gestów zawłaszczenia figury Stwosza przez innych artystów, czy to w roli punktu odniesienia w rodzimej tradycji, czy modelu artysty wyklętego lub wehikułu resentymentalnych gestów. Podczas gdy Jan Matejko, artysta kluczowy dla procesu kształtowania się nowoczesnej tożsamości Polaków i ich obrazu własnego w XIX wieku podjął Wita Stwosza jako model do naśladowania (między innymi malując dwa jego portrety, jako dziecka oraz jako sędziwego starca), Tadeusz Kantor, który w swojej pracy artystycznej podejmuje traumatyczne doświadczenia XX wieku, był odpowiedzialny za serię gestów chciałoby się rzec odwetowych wykonanych w Norymberdze, a kulminujących w sztuce Niech sczezną artyści, gdzie Stoss pojawia się jako figura z zaświatów.

Co ciekawe, Stwosz pozostaje dla nas artystą bez twarzy, gdyż nie pozostawił po sobie żadnego wizerunku. Z jednej strony sytuacja ta utrudnia wykorzystanie go jako modelu, z drugiej czyni z niego ekran projekcji, na którym może rozegrać się spektakl nadawania i pozbawiania twarzy.

Podczas pracy nad projektem moim celem było nadanie naszkicowanemu powyżej splotowi wątków i napięć wizualnej, refleksyjnej formy. Wychodząc od tyleż abstrakcyjnych co zmysłowych momentów i motywów chciałem podnieść pytania o tożsamość i historię, relację tego co polityczne i tego co poetyckie, a także o „potrzebę i granice mitologii“ (Barthes). Fotografowanie rzeźb, przedmiotów dokumentów jako sposób wypowiedzi artystycznej jest da mnie wyrazem przeświadczenia, że w przedmiotach i ich konstelacjach tkwi niezwykły potencjał refleksyjny.

Nie bez znaczenia dla takiej próby ujęcia postaci późnogotyckiego rzeźbiarza jest fakt, że czas mojego dojrzewania podzielony był między Niemcy i Polskę, i od zawsze intereso-wały mnie dylematy i roszczenia przynależności. Tym bardziej przemówił do mnie awan-turniczy wymiar biografii Ołtarza Mariackiego: ołtarz, wskutek całego splotu wydarzeń w latach wojny wywieziony do Norymbergi, przebył drogę analogiczną do wędrówki Stwo-sza, który podzielił swoje życie między oba miasta. Poprzez owe przemieszczenia - rozu-miane także jako przesunięcia kontekstów i/lub znaczeń, jak również przeniesienia afektu

- figura Stwosza jest swoistym obrazem migawkowym krętych ścieżek historii, tożsamości i podmiotowości w tej części Europy.

Planowana forma książkowa projektu nie ma być katalogiem wystawy, lecz samodzielną publikacją artystyczną. Skonstruowana wokół autonomicznej części tekstowo-wizualnej - rozwiniętej i pogłębionej dodatkowymi poszukiwaniami artystycznymi (wychodzącymi poza prace prezentowane w formie wystawienniczej) - i opatrzona zestawem tekstów krytycznych uznanych autorów z dziedziny nauk o sztuce i teatrze, ma ona stanowić za-równo krytyczną ramę, jak artystyczne rozwinięcie pierwszej prezentacji projektu Sztos w Bunkrze Sztuki. Będzie to wydawnictwo o wystarczająco dużym formacie, by zawarte w nim obrazy mogły możliwie w pełni dojść do głosu, ale jednak unikające skali wydawnictwa albumowego - tak by zachować pewną „poręczność“. Ujęcie części obrazowej w ramy kilku tekstów krytycznych sprawi, że materiał wizualny stanie się bardziej elo-kwentny, pozwoli uczynić z niego przyczynek do dalszej refleksji. W książce znajdzie się także obszerna rozmowa z artystą, podsuwające dalsze tropy interpretacyjne. Wśród au-torów, którzy już przyjęli zaproszenie do książki, jest prof. Grzegorz Niziołek (UJ), który zaproponował esej o resentymentalnych performansach Tadeusza Kantora i Andrzeja Wajdy w Norymberdze, dr. Ewa Toniak (ASP w Warszawie), która zajmie się Janem Ma-tejką i jego stosunkiem do Mistrza Stwosza oraz rzutów fałd, oraz prof. Diedrich Diedrich-sen (Akademia Sztuk Pięknych w Wiedniu), który najprawdopodobniej zajmie się kwestią „ojcostwa“, tożsamości i tradycji w sztuce i kulturze.

publikacja dwujęzyczna, polsko-angielska